વિશ્વભરમાં સોશિયલ મીડિયાના ઝડપથી વધી રહેલા ઉપયોગ અંગે અગાઉ પણ અનેક સવાલો ઉઠતા રહ્યા છે, પરંતુ World Happiness Report 2026 એ હવે આ ચિંતાને વધુ ગંભીર બનાવી દીધી છે. આ રિપોર્ટ અનુસાર, બાળકો અને કિશોરોમાં સોશિયલ મીડિયાનો વધુ પડતો ઉપયોગ તેમની માનસિક સ્થિતિ પર ઊંડી અસર કરી રહ્યો છે. જેના કારણે ચિંતા (Anxiety), ડિપ્રેશન અને જીવન પ્રત્યેના સંતોષમાં ઘટાડો જેવી સમસ્યાઓ ઝડપથી વધી રહી છે.

વધુ સમય ઓનલાઇન વિતાવવો બની રહ્યો છે ખતરો

રિપોર્ટ જણાવે છે કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં કિશોરોનો સ્ક્રીન ટાઈમ ઘણો વધ્યો છે અને તેની સાથે તેમના માનસિક સ્વાસ્થ્યમાં ઘટાડો પણ જોવા મળ્યો છે. ખાસ કરીને જે બાળકો દિવસમાં 5 કલાક કે તેથી વધુ સમય સોશિયલ મીડિયા પર વિતાવે છે, તેમનામાં તણાવ અને ડિપ્રેશનના લક્ષણો વધુ જોવા મળ્યા છે. એ પણ સામે આવ્યું છે કે જે બાળકો સોશિયલ મીડિયાનો મર્યાદિત ઉપયોગ કરે છે, તેમની સરખામણીમાં વધુ સમય વિતાવતા બાળકોમાં નકારાત્મક અસરો અનેકગણી વધારે હોય છે.

કયા પ્લેટફોર્મ્સને સોશિયલ મીડિયા માનવામાં આવ્યા?

સંશોધનમાં સોશિયલ મીડિયાનો અર્થ એ તમામ પ્લેટફોર્મ્સ છે જ્યાં યુઝર પ્રોફાઇલ, કન્ટેન્ટ શેરિંગ અને ઇન્ટરેક્શન થાય છે. આમાં Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok, YouTube અને X (ટ્વિટર) જેવા પ્લેટફોર્મનો સમાવેશ થાય છે.

2010 પછી સ્થિતિ બગડવાની શરૂ થઈ

રિપોર્ટ અનુસાર, યુવાનોની ખુશીઓમાં ઘટાડાની શરૂઆત 2010ની આસપાસ જોવા મળી હતી, જ્યારે સ્માર્ટફોન અને સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ ઝડપથી વધ્યો હતો. આ એ જ સમય હતો જ્યારે બાળકોનું સામાજિક જીવન ધીમે ધીમે ઓફલાઇનથી ઓનલાઇન તરફ શિફ્ટ થવા લાગ્યું. નિષ્ણાતો માને છે કે આ ફેરફારે બાળકોની વર્તણૂક, વિચાર અને માનસિક સ્થિતિ પર મોટી અસર કરી છે.

છોકરીઓ પર વધુ અસર

રિપોર્ટમાં એ પણ સામે આવ્યું છે કે કિશોર વયની છોકરીઓ આ સમસ્યાથી વધુ પ્રભાવિત થઈ રહી છે. તેમનામાં સોશિયલ મીડિયાના વધુ પડતા ઉપયોગથી આત્મવિશ્વાસમાં ઘટાડો, શરીર પ્રત્યે અસંતોષ, ચિંતા અને ડિપ્રેશન જેવી સમસ્યાઓ વધુ જોવા મળે છે. અલ્ગોરિધમ આધારિત કન્ટેન્ટ, ઇન્ફ્લુએન્સર કલ્ચર અને બીજાઓ સાથે સતત સરખામણી કરવાની આદત બાળકોને માનસિક રીતે નબળા બનાવી શકે છે.

માત્ર સમય નહીં, ઉપયોગ કરવાની રીત પણ મહત્વની

રિપોર્ટ એ પણ જણાવે છે કે સમસ્યા માત્ર સમયની નથી, પરંતુ સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવામાં આવે છે તેની પણ છે. વિચાર્યા વગર સતત વીડિયો અને ફોટા સ્ક્રોલ કરવા માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે વધુ નુકસાનકારક જણાયા છે. બીજી તરફ, મિત્રો સાથે વાતચીત કે મર્યાદિત અને સંતુલિત ઉપયોગની અસર એટલી નકારાત્મક હોતી નથી.

ઓનલાઇન જોખમોથી પણ વધી રહ્યું છે દબાણ

સોશિયલ મીડિયા સાથે અનેક પ્રકારના જોખમો પણ જોડાયેલા છે જેમ કે સાયબર બુલિંગ, ઓનલાઇન ઉત્પીડન અને વાંધાજનક કન્ટેન્ટ. આ બધી વસ્તુઓ બાળકોના મન પર દબાણ લાવે છે અને તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિને અસર કરે છે. સંશોધકોનું માનવું છે કે આ સમસ્યા હવે માત્ર અમુક બાળકો સુધી સીમિત રહી નથી, પરંતુ આખી પેઢીના માનસિક સ્વાસ્થ્યને અસર કરી રહી છે.

Image Gallery