પાકિસ્તાનની સંસદે બુધવારે આર્મી ચીફ અસીમ મુનીરની સત્તાઓ વધારવા અને સુપ્રીમ કોર્ટની સત્તાઓ ઘટાડવા 27મા બંધારણીય સુધારાને મંજૂરી આપી છે. પાકિસ્તાની ઓબ્ઝર્વરના અહેવાલ મુજબ, આ સંશોધનમાં 48 કલમોમાં ફેરફારનો પ્રસ્તાવ આપવામાં આવ્યો છે.

નેશનલ એસેમ્બલીએ આ બિલને 234 મતોની બહુમતીથી પસાર કર્યું, જેમાં ચાર સાંસદોએ તેની વિરુદ્ધમાં મતદાન કર્યું, જ્યારે સેનેટે બે દિવસ પહેલા જ તેને મંજૂરી આપી દીધી હતી. રાષ્ટ્રપતિ આસિફ અલી ઝરદારી તેના પર હસ્તાક્ષર કરશે પછી તે કાયદો બની જશે.

મુનીરને ત્રણેય સેનાઓ માટે ચીફ ઓફ ડિફેન્સ ફોર્સિસ (CDF) તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવી રહ્યા છે. આ પદ સંભાળ્યા પછી, તેઓ પરમાણુ હથિયારોનો કમાન્ડ સંભાળશે. તેમનો કાર્યકાળ પૂરો થયા પછી પણ તેઓ પદ પર રહેશે અને આજીવન કાનૂની છૂટ મળતી રહેશે.

આ દરમિયાન, જેલમાં બંધ ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન ઇમરાન ખાનની પાર્ટી પાકિસ્તાન તહરીક-એ-ઇન્સાફે તેને લોકશાહી વિરોધી ગણાવ્યું. કેટલાક વિપક્ષી દળોએ બિલની કોપીઓ ફાડી નાખી હતી.

સેનાના હાથમાં પરમાણુ કમાન્ડ

27મા બંધારણીય સુધારાનો એક મુખ્ય ઘટક નેશનલ સ્ટ્રેટેજિક કમાન્ડ (NSC) ની રચના છે. આ કમાન્ડ પાકિસ્તાનના પરમાણુ હથિયારો અને મિસાઇલ સિસ્ટમ્સની દેખરેખ અને નિયંત્રણ કરશે.

અત્યાર સુધી આ જવાબદારી નેશનલ કમાન્ડ ઓથોરિટી (NCA) પાસે હતી, જેની અધ્યક્ષતા વડાપ્રધાન કરતા હતા, પરંતુ હવેથી આ જવાબદારી NSC પાસે રહેશે.

NSCના કમાન્ડરની નિમણૂક વડાપ્રધાનની મંજૂરીથી કરવામાં આવશે, પરંતુ આ નિમણૂક સેના પ્રમુખ (CDF) ની ભલામણ પર જ થશે. સૌથી અગત્યનું, આ પદ ફક્ત આર્મી ઓફિસરને જ આપવામાં આવશે.

આ સાથે, દેશના પરમાણુ હથિયારોનું નિયંત્રણ હવે સંપૂર્ણપણે સેનાના હાથમાં જશે.

બિલની ખાસ વાતો...

કોર્ટમાં જજોની નિમણૂક સરકારના હાથમાં

આ બિલમાં આઠ નવા સુધારા ઉમેરવામાં આવ્યા છે જે સેનેટના અગાઉ મંજૂર કરાયેલા સંસ્કરણનો ભાગ નહોતા. સૌથી મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર ન્યાયતંત્રને લગતો છે. હવે તમામ બંધારણીય બાબતો સુપ્રીમ કોર્ટમાંથી હટાવીને ફેડરલ કોન્સ્ટીટ્યુશનલ કોર્ટમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવશે, જેના જજોની નિમણૂક સરકાર દ્વારા કરવામાં આવશે.

હાલના વર્ષોમાં સુપ્રીમ કોર્ટે અનેક સરકારી નીતિઓને અવરોધિત કરી હતી અને વડાપ્રધાનોને તેમના પદ પરથી દૂર કર્યા હતા તેને ધ્યાનમાં રાખીને આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે.

સૈન્ય વધુ શક્તિશાળી બનશે

અત્યાર સુધી, CJCSC ત્રણેય સેવાઓ વચ્ચે સંકલન માટે જવાબદાર હતું, જ્યારે વાસ્તવિક સત્તા આર્મી ચીફ પાસે હતી. હવે, બંને CDF પાસે જશે.

પાકિસ્તાની અખબાર ડોને નિષ્ણાતોને ટાંકીને અહેવાલ આપ્યો છે કે આનાથી દેશમાં સૈન્ય વધુ શક્તિશાળી બનશે. નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે બંધારણીય સુધારો બંધારણમાં સૈન્યની સત્તાઓને કાયમી ધોરણે સમાવિષ્ટ કરશે.

આનો અર્થ એ થયો કે ભવિષ્યની કોઈપણ નાગરિક સરકાર આ ફેરફારોને સરળતાથી ઉલટાવી શકશે નહીં. એટલે કે વ્યવહારમાં, "રાષ્ટ્રપતિની સુપ્રીમ કમાન્ડર" ની ભૂમિકા ફક્ત ઔપચારિક રહી જશે.

વડાપ્રધાને કહ્યું- આ રાષ્ટ્રીય એકતાની દિશામાં પગલું

વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફે આ સુધારાને સંવાદિતા અને રાષ્ટ્રીય એકતા તરફનું પગલું ગણાવ્યું. શરીફે કહ્યું, "જો આપણે આજે તેને બંધારણનો ભાગ બનાવ્યો છે, તો તે ફક્ત સેના પ્રમુખ વિશે નથી."

તેમણે વધુમાં કહ્યું કે વાયુસેના અને નેવીને પણ માન્યતા આપવામાં આવી છે. તેમણે સ્પીકરને પૂછ્યું, "તેમાં શું ખોટું છે? દેશ તેમના નાયકોનું સન્માન કરે છે. આપણે જાણીએ છીએ કે આપણા નાયકોને કેવી રીતે માન આપવું."

બિલાવલ ભુટ્ટોએ કહ્યું - હવે કોઈ સુઓમોટો નહીં

પીપીપીના અધ્યક્ષ બિલાવલ ભુટ્ટો ઝરદારીએ કહ્યું, "27મા સુધારા પછી, ન્યાયતંત્રને હવે સુઓ મોટો કાર્યવાહી કરવાનો અધિકાર રહેશે નહીં." ભૂતપૂર્વ ચીફ જસ્ટિસ ઇફ્તિખાર ચૌધરીના કાર્યકાળનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું, "અમે સુઓ મોટો કાર્યવાહીના નામે વડાપ્રધાનો અને મંત્રીઓને અપમાનિત થતા જોયા છે."

બિલાવલે વધુમાં કહ્યું, "તેઓએ ટામેટાં અને ડુંગળીના ભાવ પણ નક્કી કરવાનું શરૂ કરી દીધું. એક ચીફ જસ્ટિસે ડેમ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો. આવું ફરી નહીં થાય." તેમણે કહ્યું કે 26મા સુધારા હેઠળ બંધારણીય બેંચ બનાવવામાં આવી હતી, પરંતુ આ વખતે સાચી બંધારણીય કોર્ટની રચના થઈ રહી છે.

મતદાન પહેલાં વિરોધ પક્ષનો વોકઆઉટ

આ દરમિયાન, જેલમાં બંધ ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન ઇમરાન ખાનની પાર્ટી પાકિસ્તાન તહરીક-એ-ઇન્સાફ (પીટીઆઈ) એ તેનો સખત વિરોધ કર્યો. પીટીઆઈના ધારાસભ્યોએ મતદાન પહેલા વોકઆઉટ કર્યું અને બિલની કોપી ફાડીને ફેંકી દીધી.

પાર્ટીના પ્રવક્તા ઝુલ્ફીકાર બુખારીએ કહ્યું, "સંસદે લોકશાહી અને ન્યાયતંત્રને ખતમ કર્યુ છે."

એક્સપર્ટ્સ- દેશને સૈન્ય શાસન તરફ લઈ જઈ રહ્યા છે

કાનૂની નિષ્ણાતોએ તેને ન્યાયિક સ્વતંત્રતા પર હુમલો ગણાવ્યો. વકીલ અસદ રહીમ ખાને ચેતવણી આપી હતી કે લગભગ એક સદીમાં ન્યાય વ્યવસ્થામાં આ સૌથી મોટું ઉલ્લંઘન છે, અને ભવિષ્યમાં, આ જ સાંસદો એ જ કોર્ટમાંથી રાહત માંગશે જે તેમણે પોતે જ નષ્ટ કરી દીધી છે.

અન્ય એક વકીલ, મિર્ઝા મોઇઝ બેગે, તેને સ્વતંત્ર ન્યાયતંત્રનો "મૃત્યુઘંટ" ગણાવ્યો અને કહ્યું કે વડાપ્રધાન અને રાષ્ટ્રપતિ હવે ચીફ જસ્ટિસ સહિત તમામ જજોની પસંદગી કરશે, જેનાથી સરકાર પર કોઈ તપાસ- નિયંત્રણ રહેશે નહીં.

તેમણે કહ્યું, "સંસદે એ કરી બતાવ્યું છે જે અગાઉના તાનાશાહોએ પણ કલ્પના કરી ન હતી." પાકિસ્તાનમાં રાજકારણ પર સૈન્યનો લાંબા સમયથી ગાઢ પ્રભાવ રહ્યો છે, પરંતુ આ સુધારો તેને પહેલીવાર બંધારણીય સ્તરે અમર્યાદિત શક્તિ આપે છે, જેને ભવિષ્યમાં ઉલટાવી શકાય તેવું લગભગ અશક્ય હશે.

ટીકાકારો માને છે કે આ પરિવર્તન દેશને લશ્કરી શાસન તરફ લઈ જઈ રહ્યું છે, જ્યાં સંસદ અને ન્યાયતંત્ર ફક્ત નામની સંસ્થાઓ બની રહેશે.