દિલ્હી-NCRની સુરક્ષા માટે તહેનાત થશે સ્વદેશી ડિફેન્સ સિસ્ટમ:ડ્રોન-ફાઇટર જેટના હુમલાઓને નિષ્ફળ બનાવશે
ભારત હવે રાજધાની દિલ્હી-NCRને મિસાઈલો, ડ્રોન અને ફાઈટર જેટ હુમલા જેવા જોખમોથી બચાવવા માટે પોતાની મલ્ટી-લેયર્ડ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવા જઈ રહ્યું છે. સંરક્ષણ મંત્રાલય આ પ્રોજેક્ટને ઝડપથી આગળ વધારી રહ્યું છે.
વરિષ્ઠ સંરક્ષણ અધિકારીઓ અનુસાર, નવી ઇન્ટિગ્રેટેડ એર ડિફેન્સ વેપન સિસ્ટમ (IADWS) સંપૂર્ણપણે દેશમાં બનેલા હથિયારોથી તૈયાર થશે. આ સિસ્ટમનો સૌથી મોટો ભાગ DRDO દ્વારા બનાવેલી QRSAM મિસાઈલ અને VSHORADS હશે.
આની સાથે અનેક પ્રકારના સેન્સર, રડાર અને એક આધુનિક કંટ્રોલ સિસ્ટમ જોડવામાં આવશે, જેથી દરેક ખતરા પર તરત નજર રાખી શકાય. આ આખી સિસ્ટમ ભારતીય વાયુસેના ઓપરેટ કરશે. IADWSનું 23 ઓગસ્ટે સફળ પરીક્ષણ પણ થઈ ચૂક્યું છે.
સુદર્શન ચક્ર મિશનનો ભાગ
IADWS એક મલ્ટિલેયર એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ છે, જે દુશ્મનના હવાઈ હુમલાઓને નિષ્ફળ બનાવશે. તેને સુદર્શન ચક્ર મિશનનો એક ભાગ માનવામાં આવી રહ્યો છે. આ સ્વૉર્મ (એકસાથે છોડવામાં આવેલા ઘણા ડ્રોન) ડ્રોન હુમલા સામે રક્ષણ કવચ બનશે. PM નરેન્દ્ર મોદીએ 15 ઓગસ્ટે લાલ કિલ્લા પરથી આપેલા પોતાના ભાષણમાં સુદર્શન ચક્ર મિશનની જાહેરાત કરી હતી.
ત્યારબાદ 23 ઓગસ્ટે ઓડિશાના દરિયાકાંઠે IADWSનું સફળ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. રક્ષામંત્રી રાજનાથ સિંહે આ અંગે માહિતી આપતા X પોસ્ટમાં લખ્યું હતું- આ પરીક્ષણે આપણા દેશની મલ્ટી લેયર એર ડિફેન્સ ક્ષમતા વધારી છે. આ સિસ્ટમ દુશ્મનના હવાઈ ખતરાઓ સામે પ્રાદેશિક સંરક્ષણને મજબૂતી આપશે.
એક સાથે 3 ટાર્ગેટ તોડી પાડ્યા
પરીક્ષણ દરમિયાન આ સિસ્ટમે 2 હાઈ સ્પીડ ફિક્સ વિંગ અનમેન્ડ ડ્રોન, મલ્ટી કોપ્ટર ડ્રોન સહિત ત્રણ અલગ-અલગ ટાર્ગેટ પર હુમલો કર્યો. આ ત્રણેય ટાર્ગેટ અલગ-અલગ અંતર અને ઊંચાઈ પર હતા. IADWS એ આ ત્રણેયને એકસાથે નિશાન બનાવીને સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરી દીધા.
સિસ્ટમનો કોન્સેપ્ટ એવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે કે પહેલા રડાર યુનિટ આવનારા જોખમો પર નજર રાખે છે અને તેમને વર્ગીકૃત કરે છે. આ પછી કમાન્ડ સેન્ટર વધુ ઊંચાઈથી આવતા ઝડપી જોખમો માટે ક્વિક એક્શન સરફેસ ટુ એર મિસાઈલ (QRSAM)ને નિર્દેશ આપે છે.
ઓછી રેન્જવાળા અને ધીમી ગતિથી થતા હુમલા માટે એડવાન્સ્ડ વેરી શોર્ટ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ મિસાઇલો (VSHORADS) સક્રિય થાય છે. આની સાથે જ ડ્રોન અને સસ્તા સેચ્યુરેટેડ હુમલાઓ માટે લેઝર આધારિત ડાયરેક્ટેડ એનર્જી વેપન (DEW) હુમલો કરે છે.
અમેરિકાના મોંઘા NASAMS-II ના બદલે સ્વદેશી સિસ્ટમ
ભારત પહેલા અમેરિકાની NASAMS-II સિસ્ટમ ખરીદવા માંગતું હતું, જે વોશિંગ્ટન DC અને વ્હાઇટ હાઉસની સુરક્ષા કરે છે. આ માટે વાતચીત પણ ચાલી, પરંતુ તેનો ખર્ચ ખૂબ વધારે હતો. આ પછી સરકારે સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી વિકલ્પ અપનાવવાનો નિર્ણય કર્યો. આ પગલું 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' સંરક્ષણ ક્ષેત્ર માટે મોટી પ્રગતિ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
DRDOની મોટી ભૂમિકા
DRDO મિસાઈલ સિસ્ટમને રડાર, ડેટા લિંક અને રિયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ સાથે જોડવાની જવાબદારી સંભાળશે. અધિકારીઓના મતે, આટલી જટિલ એર ડિફેન્સ વ્યવસ્થા માટે અનેક સિસ્ટમોને એકસાથે જોડવી જરૂરી છે.
ભારત પાસે છે આકાશતીર ડિફેન્સ સિસ્ટમ
પંજાબના આદમપુર એરબેઝ પરથી 13 મેના રોજ પીએમ મોદીએ જે એર ડિફેન્સ સિસ્ટમના વખાણ કર્યા હતા, તે ભારતની આકાશતીર કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સિસ્ટમ છે. ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન તેની મદદથી પાકિસ્તાન તરફથી આવી રહેલા સેંકડો ડ્રોન, મિસાઈલ અને રોકેટને હવામાં જ તોડી પાડવામાં આવ્યા હતા. તેને ભારતનો આયર્ન ડોમ કહેવામાં આવ્યો છે.
આકાશતીર એક સ્વદેશી આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ-સંચાલિત એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ છે જેને ભારતીય સેના માટે ડિફેન્સ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન (DRDO), ઇન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઓર્ગેનાઈઝેશન (ISRO) અને ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ (BEL) એ સંયુક્ત રીતે ડિઝાઇન અને વિકસિત કર્યું છે.
તેનું કાર્ય નીચા-સ્તરના હવાઈ ક્ષેત્રની દેખરેખ રાખવાનું અને જમીન પર તહેનાત એર ડિફેન્સ વેપન સિસ્ટમને નિયંત્રિત કરવાનું છે. આકાશતીર રડાર, સેન્સર અને કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમને એકીકૃત કરીને એકલ નેટવર્ક બનાવે છે, જે રીઅલ ટાઇમમાં હવાઈ જોખમોને શોધવા, ટ્રેક કરવા અને તેમને નિષ્ક્રિય કરવામાં સક્ષમ છે.
ઓપરેશન સિંદૂર પછી સુરક્ષા પર ભાર
મે મહિનામાં પાકિસ્તાન દ્વારા ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન ભારતીય વિસ્તારને નિશાન બનાવવાનો પ્રયાસ કરવાના અહેવાલો પછી રાજધાનીની હવાઈ સુરક્ષાને વધુ મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત અનુભવાઈ. તે પછી જ આ પ્રોજેક્ટને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી.
