કેન્દ્ર સરકાર દેશના અર્થતંત્રને માપવાના માપદંડોમાં મોટો ફેરફાર કરવા જઈ રહી છે. ફેબ્રુઆરી 2026 થી છૂટક મોંઘવારી (CPI) અને દેશના વિકાસ દર એટલે કે GDP ના આંકડા નવી સીરિઝ (નવા આધાર વર્ષ) સાથે જાહેર કરવામાં આવશે. જ્યારે મે 2026 થી ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન એટલે કે IIP ના આંકડા પણ નવી શ્રેણીમાં જાહેર થશે.

GDP અને IIP માટે નવું આધાર વર્ષ 2022-23 રહેશે. જ્યારે છૂટક મોંઘવારી માટે આધાર વર્ષ 2024 રહેશે. આંકડાશાસ્ત્ર અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) એ તેની તૈયારી પૂર્ણ કરી લીધી છે.

હાલમાં GDP અને છૂટક મોંઘવારીના આંકડા જૂના આધાર વર્ષ 2011-12 મુજબ ગણવામાં આવે છે. જ્યારે વિશ્વના ઘણા દેશોમાં આ દર 5 વર્ષે અપડેટ થાય છે. આધાર વર્ષમાં આ ફેરફારનો મુખ્ય હેતુ ડેટાને વર્તમાન સમયની જરૂરિયાતો અને વપરાશ મુજબ વધુ સચોટ બનાવવાનો છે.

નવા આધાર વર્ષથી શું બદલાશે?

હાલમાં દેશમાં મોંઘવારી અને GDP ની ગણતરી માટે જૂનું આધાર વર્ષ ઉપયોગમાં લેવાઈ રહ્યું છે. લાંબા સમયથી નિષ્ણાતો એવી માગ કરી રહ્યા હતા કે આધાર વર્ષને અપડેટ કરવામાં આવે.

કારણ કે છેલ્લા એક દાયકામાં લોકોના ખર્ચ કરવાની રીત અને વસ્તુઓની પ્રાથમિકતા બદલાઈ ગઈ છે. નવી શ્રેણી આવવાથી સરકારી ડેટા દેશની આર્થિક સ્થિતિનું વધુ વાસ્તવિક ચિત્ર રજૂ કરી શકશે.

ખાદ્યપદાર્થોનું વેઇટેજ ઓછું થશે

હાલમાં છૂટક મોંઘવારીની ગણતરીમાં ફૂડ આઇટમ્સ એટલે કે ખાદ્યપદાર્થોનો હિસ્સો ઘણો વધારે છે. મંત્રાલયના અધિકારીઓ અનુસાર, નવી શ્રેણીમાં ખાદ્યપદાર્થોના 'વેઇટેજ'ને ઘટાડી શકાય છે.

આ એટલા માટે કારણ કે જેમ જેમ લોકોની કમાણી વધે છે, તેઓ ખાવાને બદલે શિક્ષણ, આરોગ્ય અને મનોરંજન જેવી અન્ય સુવિધાઓ પર વધુ ખર્ચ કરવા લાગે છે. નવી શ્રેણીમાં આ આધુનિક જરૂરિયાતોને વધુ મહત્વ આપવામાં આવશે.

IIP ડેટા મે મહિનાથી નવી સીરિઝમાં આવશે

ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન (IIP), જે દેશના મેન્યુફેક્ચરિંગ અને માઇનિંગ સેક્ટરની ગતિ દર્શાવે છે. તેને મે 2026 થી નવી શ્રેણીમાં ખસેડવામાં આવશે. તેમાં એવા નવા ઉત્પાદનોનો સમાવેશ કરવામાં આવશે, જેનું ઉત્પાદન તાજેતરના વર્ષોમાં શરૂ થયું છે. જ્યારે એવા જૂના સામાનને યાદીમાંથી દૂર કરી શકાય છે, જેની હવે બજારમાં માંગ નથી રહી.

આ બદલાવ શા માટે જરૂરી હતો?

આંકડા મંત્રાલયના સચિવ સૌરભ ગર્ગે અગાઉ પણ સંકેત આપ્યા હતા કે ડેટામાં સુધારાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. ભારત વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંનો એક છે.

આવી સ્થિતિમાં, જૂના માપદંડો પર ડેટા જાહેર કરવાથી ઘણીવાર નીતિ બનાવવામાં મુશ્કેલી આવે છે. નવું બેઝ યર આવવાથી રિઝર્વ બેંક (RBI) ને પણ વ્યાજ દરો પર નિર્ણય લેવામાં સરળતા રહેશે. કારણ કે તેમની પાસે મોંઘવારીનો વધુ સચોટ ડેટા હશે.

સામાન્ય જનતા પર શું અસર થશે?

સીધા જ તેની સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર અસર થતી નથી, પરંતુ સરકારની યોજનાઓ આ ડેટા પર આધારિત હોય છે. જો મોંઘવારીનો ડેટા સાચો હશે, તો સરકાર કિંમતોને નિયંત્રિત કરવા માટે વધુ સારા પગલાં લઈ શકશે. આ સાથે, GDPના સચોટ આંકડાઓથી વિદેશી રોકાણકારોનો વિશ્વાસ પણ ભારતની અર્થવ્યવસ્થા પર વધે છે.