Loading...

ઈરાનના 100 શહેરોમાં મોંઘવારી વિરુદ્ધ હિંસક પ્રદર્શનો:પોલીસકર્મીની ચાકુ મારીને હત્યા, 45નાં મોત

ઈરાનમાં મોંઘવારી વિરુદ્ધ 10 દિવસથી ચાલી રહેલા પ્રદર્શનો વચ્ચે ગુરુવારે રાત્રે પરિસ્થિતિ વધુ વણસી. CNNના રિપોર્ટ અનુસાર, દેશભરમાં 100થી વધુ શહેરોમાં પ્રદર્શનો થયા છે.

પ્રદર્શનકારીઓએ રસ્તાઓ બ્લોક કર્યા, આગ લગાડી. લોકોએ "ખામેનેઈને મોત" અને "ઇસ્લામિક રિપબ્લિકનો અંત થયો" જેવા નારા લગાવ્યા. કેટલીક જગ્યાએ પ્રદર્શનકારીઓ ક્રાઉન પ્રિન્સ રેઝા પહેલવીના સમર્થનમાં રહ્યા. તેઓ 'આ છેલ્લી લડાઈ છે, શાહ પહેલવી પાછા ફરશે'ના નારા લગાવી રહ્યા હતા.

અમેરિકી હ્યુમન રાઇટ્સ એજન્સી અનુસાર, પ્રદર્શનો દરમિયાન થયેલી હિંસામાં અત્યાર સુધીમાં 45 લોકો માર્યા ગયા છે, જેમાં 8 બાળકોનો સમાવેશ થાય છે. એક પોલીસ અધિકારીની ચાકુ મારીને હત્યા કરવામાં આવી. જ્યારે 2,270થી વધુ લોકોને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા છે.

આ દરમિયાન અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાની લોકોનું સમર્થન કરતા કહ્યું કે જો તેમના અવાજને દબાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે તો અમે છોડીશું નહીં. ત્યારબાદ દેશભરમાં ઇન્ટરનેટ અને ફોન સેવાઓ બંધ કરી દેવામાં આવી છે. તે જ સમયે, તેહરાન એરપોર્ટ બંધ કરી દેવામાં આવ્યું છે અને સેનાને એલર્ટ પર રાખવામાં આવી છે.

ટ્રમ્પે ઈરાનને ધમકી આપી

આ અશાંતિ વચ્ચે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ફરી ધમકી આપી છે કે જો પ્રદર્શનકારીઓને મારવામાં આવશે તો અમેરિકા ઈરાન પર હુમલો કરશે. ટ્રમ્પે કહ્યું, “મેં તેમને કહી દીધું છે કે જો તેઓ લોકોને મારવાનું શરૂ કરશે, જેવું કે તેઓ તેમના રમખાણોમાં અવારનવાર કરે છે, તો અમે તેમને ખૂબ જ જોરદાર રીતે નિશાન બનાવીશું.”

દેશનિકાલ કરાયેલા રાજકુમાર રેઝા પહેલવીએ લોકોને રસ્તાઓ પર ઉતરવા અપીલ કરી હતી

સુરક્ષા દળોએ ગોળીબાર કર્યો, હોસ્પિટલો પર દરોડા પાડ્યા અને ઘાયલોની ધરપકડ કરી. બીજી તરફ, સરકારી મીડિયાનું કહેવું છે કે 5 સુરક્ષાકર્મીઓ પણ માર્યા ગયા અને સેંકડો પોલીસકર્મીઓ ઘાયલ થયા.

તેહરાનમાં બજારો બંધ રહ્યા, વિદ્યાર્થીઓએ યુનિવર્સિટી કેમ્પસ પર કબજો કર્યો. આના તરત જ પછી સરકારે સમગ્ર દેશમાં ઇન્ટરનેટ અને ફોન લાઇન કાપી નાખી, જેને ઇન્ટરનેટ વોચડોગ નેટબ્લોક્સે હિંસક દમનની તૈયારી ગણાવી. તેમ છતાં કેટલાક લોકો સ્ટારલિંક જેવી પદ્ધતિઓથી વીડિયો પોસ્ટ કરી રહ્યા છે.

ગુરુવારે પ્રદર્શનો વધુ તીવ્ર બન્યા જ્યારે દેશનિકાલ કરાયેલા રાજકુમાર રેઝા પહેલવીએ લોકોને રસ્તાઓ પર ઉતરવા અપીલ કરી. રેઝા પહેલવી ઇરાનના છેલ્લા શાહ મોહમ્મદ રેઝા પહેલવીના પુત્ર છે. તેમના પિતા 1979ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ દરમિયાન સત્તા પરથી હટાવવામાં આવ્યા હતા. યુવરાજ પહેલવી હાલમાં અમેરિકામાં રહી રહ્યા છે.

મોંઘવારી અને બેરોજગારી ઘટાડવામાં સરકાર નિષ્ફળ રહી

આ પ્રદર્શનો 2022 પછીના સૌથી મોટા માનવામાં આવે છે. તે સમયે 22 વર્ષીય મહસા અમીનીના પોલીસ કસ્ટડીમાં મૃત્યુ બાદ સમગ્ર દેશમાં આંદોલન ફાટી નીકળ્યું હતું.

તેમને હિઝાબ યોગ્ય રીતે ન પહેરવાના આરોપમાં મોરાલિટી પોલીસે પકડ્યા હતા. આ વખતે પ્રદર્શનોની શરૂઆત બજારમાંથી થઈ. હવે લોકો માત્ર આર્થિક રાહત નહીં, પરંતુ સંપૂર્ણ વ્યવસ્થા બદલવાની માંગ કરી રહ્યા છે.

પત્રકાર મસીહ અલીનેજાદના મતે, લોકોનું માનવું છે કે ઇસ્લામિક રિપબ્લિકને સુધારવું નહીં, પરંતુ ખતમ કરવું પડશે. લોકો ડર્યા વગર પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે, કારણ કે તેમની પાસે ગુમાવવા માટે કંઈ બચ્યું નથી.

રાષ્ટ્રપતિ પેજેશકિયને મદદનું વચન આપ્યું હતું, પરંતુ એક વર્ષ પછી પણ મોંઘવારી અને બેરોજગારી ઓછી થઈ નથી. પ્રતિબંધો, ભ્રષ્ટાચાર અને વિદેશ નીતિને કારણે અર્થતંત્ર બરબાદ થઈ રહ્યું છે.

નિષ્ણાતો કહે છે કે સરકાર પાસે હવે માત્ર તાકાતનો ઉપયોગ કરવાનો રસ્તો બચ્યો છે, કારણ કે લોકો સુધારા અને વચનો પર વિશ્વાસ ગુમાવી ચૂક્યા છે.

ઈરાનમાં મોંઘવારીથી સામાન્ય લોકોમાં નારાજગી વધી

દેશભરમાં GenZ આક્રોશમાં છે. તેનું કારણ આર્થિક બદહાલી રહ્યું છે. ડિસેમ્બર 2025માં ઈરાની મુદ્રા રિયાલ ઘટીને લગભગ 1.45 મિલિયન પ્રતિ અમેરિકી ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ, જે અત્યાર સુધીનું સૌથી નીચું સ્તર છે.

વર્ષની શરૂઆતથી રિયાલની કિંમત લગભગ અડધી થઈ ગઈ છે. અહીં મોંઘવારી ચરમસીમાએ પહોંચી ગઈ છે. ખાદ્ય પદાર્થોની કિંમતોમાં 72% અને દવાઓની કિંમતોમાં 50% સુધીનો વધારો નોંધાયો છે.

આ ઉપરાંત સરકાર દ્વારા 2026ના બજેટમાં 62% ટેક્સ વધારવાના પ્રસ્તાવથી સામાન્ય લોકોમાં ભારે નારાજગી ફેલાઈ ગઈ છે.

ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી ખોમેનીએ ઇરાનમાં મૌલાના શાસનનો પાયો નાખ્યો

ઇરાનમાં 1979ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી આયાતુલ્લાહ રૂહોલ્લાહ ખોમેની સત્તામાં આવ્યા. તેઓ 1979 થી 1989 સુધી 10 વર્ષ સુપ્રીમ લીડર રહ્યા.

તેમના પછી સુપ્રીમ લીડર બન્યા આયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈ 1989 થી અત્યાર સુધી 37 વર્ષથી સત્તામાં છે.

ઈરાન આજે આર્થિક સંકટ, ભારે મોંઘવારી, આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો, બેરોજગારી, ચલણના ઘટાડા અને સતત જન આંદોલનો જેવા ગંભીર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે.

ક્રાઉન પ્રિન્સને સત્તા સોંપવાની માંગ

47 વર્ષ પછી હવે વર્તમાન આર્થિક બદહાલી અને કડક ધાર્મિક શાસનથી નારાજ લોકો હવે પરિવર્તન ઈચ્છે છે.

આ જ કારણોસર 65 વર્ષીય ક્રાઉન પ્રિન્સ રેઝા પહેલવીને સત્તા સોંપવાની માંગ ઉઠી રહી છે. પ્રદર્શનકારીઓ તેમને એક બિનસાંપ્રદાયિક અને લોકતાંત્રિક વિકલ્પ માને છે.

યુવાનો અને જનરલ ઝેડને લાગે છે કે પહેલવીની વાપસીથી ઈરાનને આર્થિક સ્થિરતા, વૈશ્વિક સ્વીકૃતિ અને વ્યક્તિગત આઝાદી મળી શકે છે.

ઈરાનનું અર્થતંત્ર તેલની નિકાસ પર નિર્ભર છે

વર્ષ 2024માં ઈરાનની કુલ નિકાસ લગભગ 22.18 બિલિયન ડોલર હતી, જેમાં તેલ અને પેટ્રોકેમિકલ્સનો મોટો હિસ્સો હતો, જ્યારે આયાત 34.65 બિલિયન ડોલર રહી, જેના કારણે વેપાર ખાધ 12.47 બિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ.

2025માં તેલની નિકાસમાં ઘટાડો અને પ્રતિબંધોને કારણે આ ખોટ વધીને 15 બિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ છે. મુખ્ય વ્યાપારી ભાગીદારોમાં ચીન (35% નિકાસ), તુર્કી, યુએઈ અને ઇરાકનો સમાવેશ થાય છે. ઈરાન ચીનને 90% તેલની નિકાસ કરે છે.

ઈરાને પડોશી દેશો અને યુરેશિયન ઇકોનોમિક યુનિયન સાથે વેપાર વધારવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, જેમ કે INSTC કોરિડોર અને ચીન સાથેના નવા ટ્રાન્ઝિટ રૂટ્સ. તેમ છતાં, 2025માં જીડીપી વૃદ્ધિ માત્ર 0.3% રહેવાનો અંદાજ છે. પ્રતિબંધો હટાવ્યા વિના અથવા પરમાણુ કરારની પુનઃસ્થાપના વિના વેપાર અને રિયાલનું મૂલ્ય સ્થિર કરવું મુશ્કેલ રહેશે.